„Na scenie” z cyklu „Jak ograłem PRL”

Czytelnicy III tomu „Na scenie” cyklu „Jak ograłem PRL” odnajdą w nim nastroje i doświadczenia, które były udziałem Polaków w latach 80. Szczególnie poruszające są te, które dotyczą stanu wojennego. Przeczytajcie fragmenty.

Biegłem więc sobie lekkim truchtem, od czasu do czasu mijając ludzi. Miasto zdawało mi się wyludnione. Co jest, do cholery? – zacząłem się zastanawiać. Może na Poznań spadła jakaś zaraza? Jakaś odra albo cholera? Okazać się miało za chwilę, że miałem rację, tylko że nie na Poznań, ale nacały kraj spadła zaraza totalitarnego komunizmu.
Kiedy dobiegłem do wejścia do teatru, zobaczyłem, że przy drzwiach stoi dwóch zomowców, a dziesięć metrów dalej zaparkowała milicyjna suka. Nie było to niczym nadzwyczajnym. Nie raz, nie dwa SB i milicja parkowały przy wejściu do teatru i legitymowały ludzi wchodzących na spektakl o poznańskim czerwcu. Ale ci przed wejściem zachowywali się inaczej. Z ich postawy biły pewność i buta, czego nie dało się często zaobserwować wśród „psów” w ciągu ostatnich miesięcy solidarnościowej wiosny.

– Dokąd?! – wrzasnął na mnie jeden z zomowców, kiedy chciałem go wyminąć i wejść do teatru.
– Do pracy! Ja tu pracuję – odpowiedziałem spokojnie.
– Gdzie, kurwa, pracujesz? Tu, w teatrze? – Otaksował mnie wzrokiem. – Aktor?
– Nie, muzyk.
Moja odpowiedź zbiła go z tropu, ale po chwili spytał:
– A grasz w tym spektaklu o czerwcu?
W jego głosie było coś, co natychmiast kazało mi skłamać.
– Nie, nie gram.
– To po co tu idziesz? Co chciałeś robić? – znów szczeknął do mnie.
– Mieliśmy zacząć dziś próby do nowego Szekspira – skłamałem gładko.
– Do czego? – Zomowiec starał się wspiąć na najwyższy pułap możliwości swojego małego „psiego” mózgu, ale nadal to było za mało.
– Nie do czego, a do kogo. Do sztuki Williama Szekspira „Sen nocy letniej” – wyjaśniłem.
– Kogo?
– Williama Szekspira – powtórzyłem.
– A kto on jest, ten Sze… szepspir? – Glina spojrzał na mnie uważnie. – Cudzoziemiec?
– Tak, to Anglik – spokojnie odpowiedziałem, ale nie miałem zamiaru dodawać, że z szesnastego wieku. Postanowiłem się trochę zabawić milicyjnym analfabetą. – Pisze sztuki teatralne.
– Majorze! – wrzasnął „mój” glina w kierunku suki.
Po chwili z milicyjnej nysy wyszedł facet w skórzanym płaszczu.
Od razu poznałem, że to esbek.
– Co jest, kapralu Szydło? – Spojrzał na mundurowego przygłupa znudzonym wzrokiem.
– Ten tu – przygłup Szydło wskazał na mnie palcem – ma kontakty z jakimś Anglikiem. Przyszedł tu na spotkanie z nim.
– Trzasnął obcasami.
– Ooo! – Esbek spojrzał na mnie z zainteresowaniem. – Kto ty jesteś?
– Jestem muzykiem, gram w teatrze. Mieliśmy dziś zacząć próby do „Snu nocy letniej” Williama Szekspira – znów skłamałem.
– Williama Szekspira? – Esbek wyglądał na znacznie inteligentniejszego od zomowca. Spojrzał na kaprala jak na robaka:
– To o tym Angliku mówiliście, Szydło?
– No o tym, co go pan tera wymienił, obywatelu majorze – odpowiedział prawdomówny Szydło.

Esbek spojrzał jeszcze raz, uważniej, na przygłupa. Pewnie zastanawiał się, czy aby kapral go nie wkręca i czy aby na pewno jest takim idiotą. Jednak nalana, tępa gęba kaprala Szydły nie pozostawiała raczej żadnych wątpliwości.

– Szydło, weźcie Kaczyńskiego i spatrolujcie teren wokół obiektu – polecił major, z trudem ukrywając uśmiech zażenowania.
– Imię i nazwisko. – Gdy tylko Szydło się oddalił, esbek przeszedł do konkretów.
– Franciszek Lipa. Esbek wyciągnął kartkę, gdzie miał wypisany szereg nazwisk. Sprawdzał przez chwilę, po czym odpowiedział:
– Nie mam was na liście. Możecie odejść, obywatelu! – rozkazał.
– Zaraz, zaraz! – wkurzyłem się. – A co z moją gitarą? Mam ją w teatrze!
– To wy, obywatelu, nie wiecie, że od północy na terenie całego kraju obowiązuje stan wojenny? – Spojrzał na mnie jak na idiotę.
– Co obowiązuje? Stan wojenny? – W życiu chyba nie zrobiłem większych oczu ze zdumienia. Dodałem: – Mamy wojnę? Trzydzieści pięć lat po zakończeniu drugiej wojny światowej w kraju w środku Europy mamy wojnę??? – prawie że się wydarłem na niego. – A z kim?

Wiedziałem, że komuchy to idioci i wiele potrafią zepsuć i namieszać, ale o wywołanie wojny po wojnie ich nie podejrzewałem.
– Obywatelu Lipa, jeszcze jedno słowo, a znajdziecie się w środku mojego samochodu służbowego. – Esbek wskazał na nysę. – Chcecie tego? Cenię artystów, ale wszystko ma swoje granice.
– Nie, nie chcę – odpowiedziałem, ale zaraz dodałem wkurzony:
– A co z moją gitarą, to moje narzędzie pracy. Ona się do wojny nie nadaje.
– Rozumiem was, obywatelu. Ale rozkaz to rozkaz. Teatr zamknięty. Nawet nie mam kluczy, aby wam pomóc. Izabella Cywińska i co znaczniejsi aktorzy biorący udział w spektaklu „Oskarżony: Czerwiec pięćdziesiąt sześć”, inspirowanym i finansowanym przez wrogie naszej socjalistycznej ojczyźnie imperialistyczne ośrodki zachodnie, zostali aresztowani i internowani.

Postanowiłem wrócić do akademika i pojawić się przy teatrze, kiedy zapadnie mrok. Mrok i noc od zarania historii ludzkości sprzyjały spiskowcom. W tak zwanym międzyczasie dowiedziałem się już wszystkiego. Jaruzel zamiast „Teleranka” zafundował polskim dzieciakom oglądanie swojej nalanej, fałszywej gęby i ogłosił stan wojenny na terenie całego kraju. Zaczynała natychmiast obowiązywać godzina policyjna i zakaz przemieszczania się pomiędzy miastami. Na wszystko miały być wydawane specjalne przepustki i zezwolenia. Natychmiast mentalnie wyparłem to z głowy. Moja narracja była prosta i brutalna. Nie będzie mi żaden komunistyczny chuj mówił, co mam robić i gdzie mam chodzić, gdzie mogę jechać bez zezwolenia, a gdzie muszę je mieć. Co to, kurwa, jest? Wojna w środku Europy, gdzie od kilkudziesięciu lat panuje pokój? Coś wam się, bracia proletariusze, w tych waszych móżdżkach ostro popierdoliło! Jebać wronę! „Jebać wronę” to był zwrot, który pojawił się w kraju natychmiast po przemówieniu Jaruzelskiego. On i jego ostro popierdoleni czerwoni pomagierzy postanowili nas uraczyć swoim nowym komunistycznym tworem, a mianowicie WRON-em – Wojskową Radą Ocalenia Narodowego. Śmierdziało to Pinochetem, i to śmierdziało bardzo mocno.

 Analogie nasuwały się same. Władze w kraju przejęli wojskowi. Internowano całą wierchuszkę opozycji i niby dla równo-wagi – Gierka, Jaroszewicza i jego ekipę. Trzeba przyznać Jaruzelowi, że przeprowadził cały przewrót po mistrzowsku. Już w nocy dwunastego grudnia komuchy zdołały aresztować i unieszkodliwić wszystkich przywódców „Solidarności”, i to nie tylko tych najważniejszych, ale też ludzi związanych z „Solidarnością” na szczeblu wojewódzkim czy powiatowym. Wyłączono sygnały radia i telewizji. Nie działały telefony. Dopóki nowy władca nie pokazał swojej gęby we włączonym o dwunastej pierwszym programie telewizji i nie przemówił w pierwszym programie radia, ludzie nie wiedzieli, co się dzieje.

Nie tylko ja z Mariuszem kręciliśmy anteną w poszukiwaniu sygnału telewizyjnego tego ranka trzynastego grudnia. Robiły to setki tysięcy Polaków w swoich domach, nie wiedząc, że komuniści wypowiedzieli wojnę swojemu narodowi.

Kiedy wróciłem do akademika, wszystko było już jasne. Wiedzieliśmy, że na próby naszego zespołu nie mamy co liczyć, gdyż studenci mieli się rozjechać jak najszybciej na święta do domów, a akademiki kontrolowane miały być przez ZOMO.

Sprytny Jaruzel doskonale wiedział, że należy pozbyć się studentów z miast, bo wiadomo, że oni pierwsi zawsze wychodzą na ulice. Miał wprawę w przeprowadzaniu takich operacji. Był już ministrem obrony narodowej w sześćdziesiątym ósmym roku, kiedy „Wojsko Polskie” okryło się hańbą, wkraczając wraz z bratnią Armią Czerwoną do zbuntowanej Czechosłowacji.

W siedemdziesiątym roku nie kto inny, jak on dowodził „Wojskiem Polskim“. A przecież to ono strzelało do polskich robotników.

Teraz blitzkrieg ze stanem wojennym też udał mu się znakomicie. Dzień wcześniej cały kraj żył jeszcze nadzieją wywołaną wspaniałym powiewem wolności, jaką przyniosło ze sobą powstanie NSZZ „Solidarność”. W Warszawie rozpoczął się Kongres Kultury Polskiej, gdzie najświatlejsi ludzie, koryfeusze nauki i kultury polskiej debatowali, jak najszybciej wyzwolić naród z najgorszych okowów socjalizmu, a mianowicie ze zniewolonego umysłu.

I co? Nie minęły dwadzieścia cztery godziny, a na rogatkach miast stały już czołgi i transportery opancerzone, a całe szambo skrywane dotąd w koszarach ZOMO i milicji wypłynęło na ulice i zaczęło patrolować i pałować współobywateli. Śmietanka kultury i nauki polskiej została błyskawicznie zgarnięta i tymczasowo internowana wraz z działaczami „Solidarności”. Nie minęły dwadzieścia cztery godziny, a po marzeniu o wolności pozostało tylko wspomnienie. Całe to chłopsko-proletariackie dziadostwo, które żyło od wieków pomiędzy butem pana a plebana, teraz wypłynęło na ulice i mogło sobie poużywać na „inteligentach”.

I używało. Jeśli wyszedłeś do sklepu po cokolwiek, mogłeś być pewnym, że będziesz sprawdzany i legitymowany. Zorientowałem się w tym natychmiast, kiedy wieczorem postanowiłem wy-ruszyć po moją gitarę.

Tuż za rogiem akademika rozległa się komenda:
– Stać! Dokąd?
– Po leki do apteki. Moja babcia umiera – wypaliłem natychmiast bez zmrużenia okiem.

II
Kiedy pod koniec stycznia wznowiono zajęcia na uczelniach i pozwolono łaskawie wrócić studentom do akademików, ZOMO i ORMO zaczęły szczególnie pilnie patrolować okolice akademików i uczelni.

Co chwila dało się słyszeć o legitymowaniu studentów, kończącym się nierzadko walnięciem operacyjną pałą milicyjną przez grzbiet. A takie uderzenie bolało. Wiem, o czym mówię, bo sam dostałem. Było to pod koniec stycznia, kiedy znów wolno było studiować. Miałem głęboko gdzieś komunistów z ich godziną milicyjną i wracałem po dziesiątej wieczorem do akademika. Oczywiście, idąc przez miasto, kryłem się po zakamarkach przed patrolami, ale będąc ze sto metrów od akademika, odpuściłem sobie, czując, że jestem u celu.

– Stać! Dokumenty! – Dwóch zomowców wyskoczyło nagle zza zaparkowanego żuka, którym dostarczano węgiel do kotłowni akademika. Spryciarze. – Gdzie idziecie o tej porze? – szczeknął zomowiec. Żadnego „obywatelu”, żadnego przedstawienia się, jak to ich nauczono za Gierka, gdy chciano stworzyć obraz milicjanta z ludzką twarzą.

– Byłem się odlać w krzakach – od razu zacząłem kłamać.
– Co ty mi tu pierdolisz! – warknął drugi zomowiec i rzucił okiem, jakby wypatrywał kogoś za mną.

Zorientowałem się, że mam za plecami jeszcze trzeciego skurwysyna. Instynktownie zakryłem głowę rękami i pochyliłem się do przodu. To mnie uratowało. Cios wymierzony w głowę spadł na plecy. Mimo że miałem na sobie zimową kurtkę, poczułem, jakby ktoś rozpalonym żelazem przejechał mi po żebrach. Ale to zabolało!!!

Nie straciłem jednak przytomności. Gdyby gruba pała dosięgła głowy, byłoby po mnie. Na pewno leżałbym teraz bez czucia na ziemi, a weseli towarzysze z ZOMO używaliby sobie i lali mnie dalej. Jednak cios spadł na plecy. Zabolało, ale mogłem się ruszać. Błyskawicznie odepchnąłem tego, co stał przede mną, i wskoczyłem do środka akademika, po czym zaryglowałem drzwi. Szybko przebiegłem na trzecie piętro i drabinką awaryjną wydostałem się na dach budynku. Pochylając się maksymalnie, tak aby nie być zauważonym z dołu, przebiegłem zgięty dwadzieścia metrów i dopadłem do drabiny zrobionej z zespawanych prętów, przytwierdzonej mocno do obudowy komina. Szybko zsunąłem się po niej i wyjrzałem ostrożnie zza winkla, tak aby widzieć wejście do akademika. Zomowców nie było przed drzwiami. Pewnie cały patrol zaczął szukać mnie po korytarzach.

Wiedziałem, że nie mogę wrócić do siebie. Za duże ryzyko. Musiałem się zadekować przynajmniej na tydzień gdzieś indziej. Wybór był oczywisty: Jacek i chłopaki z sekcji taekwondo. Tam byłem bezpieczny. Aby pokonać nas, twardych dwudziestu zabijaków z najlepszej sekcji taekwondo w Polsce, szuje z ZOMO musieliby wystawić przynajmniej pułk. Poza tym dobrze się czułem pośród tych wojowników. Mentalnie wszyscy byliśmy braćmi. Łączył nas kult siły i ciągłego doskonalenia swojej sztuki. Skierowałem więc swoje kroki w stronę akademików AWF-u. W linii prostej to były tylko dwa kilometry, ale w stanie wojennym aż dwa kilometry. Plecy zaczynały mnie piec niemiłosiernie.

Chciałem więc jak najszybciej dotrzeć do Jacka i poddać się jego zabiegom „odnowy”. Miał on w wyposażeniu swojego klubu pełno różnych balsamów, które otrzymał od swoich przyjaciół z Dalekiego Wschodu. Wiedziałem, że coś tam dobierze, aby szybko uśmierzyć mój ból. Udało mi się po godzinie dotrzeć do akademika. Czułem w sobie wielką nienawiść do tych czerwonych skurwysynów. W moim niby cywilizowanym kraju w środku Europy byłem niczym zaszczute na polowaniu zwierzę. Drogę, którą normalnie pokonałbym w dziesięć minut, teraz przeszedłem w godzinę, klucząc i kryjąc się po bramach kamienic.. Gdy Jacek zobaczył wielką czerwoną pręgę przebiegającą przez moje plecy, powiedział tylko:

– Jebane skurwysyny! Gdyby trafili cię w głowę, mogliby cię zabić!
– Wiem, czuję! – Skręciłem tułów tak, aby w wielkim lustrze, które wisiało w pokoju i służyło do kontroli ruchów i doskonalenia technik walki, zobaczyć ślad „miłości”, jaki mi pozostawili chłopcy z ZOMO.