Aktualności

Rozmowa z Katarzyną Grochowską
,,Fotografia ze swojej natury polega na wycinaniu fragmentu rzeczywistości. Pokazujemy w kadrze to, co chcemy: piękny uśmiech, ładne światło, estetyczne tło. A poza kadrem zostaje cała reszta: nieporządek, ból, łzy, choroba, strach.” – Mówi Katarzyna Grochowska w wywiadzie zapowiadającym premierę książki ,,Idealny kadr”.
Głównym bohaterem Pani powieści ,,Idealny kadr” jest Paweł Woliński, który specjalizuje się w sesjach osób śmiertelnie chorych. Przejmujący, ale też zaskakujący temat…
To prawda, temat na pierwszy rzut oka może wydawać się trudny czy wręcz tabu, ale to przede wszystkim opowieść o życiu. Paweł, fotografując swoich klientów, nie szuka współczucia ani dramatu, lecz tego, kim są poza swoją chorobą. ,,Idealny kadr” to książka, która, mam nadzieję, mimo trudnego punktu wyjścia, niesie w sobie mnóstwo światła i daje czytelnikowi emocjonalne oczyszczenie.
Czym dla portretowanych i ich bliskich są te sesje?
Myślę, że przede wszystkim próbą zatrzymania czasu. Kiedy człowiek wie, że zostało mu niewiele chwil, zwykłe zdjęcie przestaje być tylko fotografią, a staje się dowodem miłości, obecności, wspólnego życia. Dla jednych to pożegnanie, dla innych szansa oswojenia strachu.
Dla Pawła Wolińskiego praca w studio Green Rose jest jednak nie tylko misją, ale też znakiem pamięci o zmarłej żonie…
Tak, bo to właśnie jego żona, Róża, była pomysłodawczynią Green Rose. Sama nazwa miała dla nich duże znaczenie. Z jednej strony nawiązywała do jej imienia, a z drugiej do samego kwiatu, który jestpiękny, ale ma też kolce, dokładnie tak jak życie, które potrafi mocno zranić. A zieleń w nazwie miała po prostu przynosić nadzieję.
Po śmierci Róży to studio stało się dla Pawła czymś w rodzaju jej pomnika. Ta praca go emocjonalnie wykańcza, ale on i tak nie potrafi z tego zrezygnować. Zamknięcie studia oznaczałoby dla niego, że ostatecznie żegna się z żoną, a na to nie jest gotowy.
Paweł fotografuje cudze dramaty, ale nie potrafi przeżyć własnego. Dlaczego tak trudno było mu zmierzyć się z żałobą po Róży?
Ponieważ Paweł żył bardziej wspomnieniami niż teraźniejszością. Po stracie żony zamknął się w bólu i zaczął traktować cierpienie innych jak własną karę. Nie potrafił pozwolić sobie na szczęście, bo miał poczucie, że zdradziłby pamięć o Róży. No i została jeszcze kwestia jej tajemniczego wypadku, w którym zginęła – dwieście kilometrów od domu, choć tamtego dnia miała pojechać tylko do pracy, kilka ulic dalej…
Pisze Pani: ,,Życie innych, ich dramaty i rozpacz, kropla po kropli zatruwały resztki radości, jaką wciąż dawały mu dzieci. Wracał do domu i nie potrafił cieszyć się ich obecnością, bo w głowie nieustannie widział obrazy ze studia. Patrzył na Tymka i Zoję, a serce rozdzierał mu lęk…”
Ten fragment dobrze pokazuje, jak bardzo ta praca go wykańcza. Przynosi do domu emocjonalną truciznę. Patrzy na Tymka i Zoję i zamiast ojcowskiej radości czuje tylko lęk, że los zaraz zabierze mu również ich. To jest ten najtrudniejszy moment w jego życiu, kiedy musi wybrać: albo dalej będzie żył przeszłością i cudzym cierpieniem, albo w końcu ratował siebie i swoje dzieci.
Paweł tylko udaje, że sobie radzi, ale stopniowo traci kontakt z dziećmi, przede wszystkim z nastoletnią Zoją. Jak tworzyła Pani jej emocjonalny świat samotności?
Strata matki zostawiła w Zoi ogromną wyrwę, a teraz, jako szesnastolatka, jeszcze bardziej brakuje jej matczynego wsparcia. Nie potrafi złapać dobrego kontaktu z rówieśnikami. Koleżanki w szkole wykorzystują jej dobroć, a ona jest zbyt uległa, by się im postawić. Paweł, zamknięty w swojej żałobie, przegapił gdzieś moment, kiedy Zoja zaczęła dorastać, i choć ich relacja jest poprawna, ma wiele pęknięć, które wytworzyły się przez lata.
Ważną osobą dla poznania bliżej Zoi jest jej nowa koleżanka Dominika. Przez tę znajomość pokazuje również Pani mechanizmy toksycznej relacji i manipulacji…
Dominika należy do tej grupy ludzi, którzy potrafią wyczuć cudzą słabość i wykorzystać ją dla własnych korzyści. Toksyczne relacje bardzo często zaczynają się od poczucia wyjątkowości i zrozumienia, dlatego Zoja tak szybko jej zaufała. Chciałam pokazać, że manipulacja nie zawsze wygląda groźnie od początku, a często przychodzi pod postacią wsparcia i akceptacji, której bardzo potrzebujemy.
,,Właśnie tacy są ludzie. Wcale nie chcą poznać drugiej osoby, tylko wyciągnąć z niej całą energię, sekrety i prywatność. – Smutna konstatacja w ustach młodej dziewczyny, prawda?
Niestety bardzo smutna, ale też często przerażająco prawdziwa. Wielu ludzi wchodzi w relacje z otwartym sercem, myśląc, że jeśli są szczerzy, dobrzy i pomocni, to inni odpowiedzą tym samym. Tymczasem zawsze znajdzie się ktoś, kto na cudzej prywatności pragnie jedynie zbudować własne ego.
Czy Kuba od początku miał być przeciwieństwem Dominiki – cichym bohaterem, którego łatwo przeoczyć?
Nie planowałam Kuby jako przeciwieństwa, ale w relacji z Zoją tak właśnie się to ułożyło. Kuba stał się dla niej takim światełkiem w tunelu. Podczas gdy Dominika ciągnęła ją w ciemność, Kuba dał jej coś zupełnie innego: normalność, spokój i akceptację. Jednak i on potrzebował tego wszystkiego równie mocno.
Kiedy Paweł postanawia zamknąć studio fotograficzne i zacząć wszystko od nowa, los stawia na jego drodze dwie kobiety…
Kinga i Liwia pojawiają się w jego życiu w chwili, gdy podjął już decyzję o wielkich zmianach. Są przeciwnościami – jedna go ku tej zmianie motywuje, druga wstrzymuje. Jedna konfrontuje go ze śmiercią i przemijaniem, druga przypomina, że mimo bólu nadal można żyć i cieszyć się z drobnych gestów.
Kinga chce, by uwiecznił na zdjęciach ostatnie tygodnie jej życia…
Bardzo lubię jej postać, jest taką wisienką na torcie całej historii. Tajemnicza, młoda dziewczyna, która zjawia się nagle w studiu Pawła i przysłowiowo wsuwa stopę w drzwi, kiedy on już podjął decyzję o zamknięciu Green Rose. Prosi, by to właśnie dla niej zrobił wyjątek i zgodził się na ostatnie zlecenie, w zamian za pokaźną gotówkę. Co się za tym kryje – tego oczywiście nie zdradzę 🙂
,,Papier nie oddycha, nie ma w sobie ciepła, zapachu czyjejś skóry. Frazesy o fotografii jako „chwili zatrzymanej w czasie”, „ukojeniu”, „pamiątce” stają się puste, gdy tej drugiej osoby nie ma już obok. Wówczas zdjęcia nie są nośnikiem ciepłych wspomnień, lecz ogniem wywołującym katorżniczy ból. Za każdym razem, gdy myślał o dniach, które nie wrócą, pamięć paliła go żywcem.” – Myśli Paweł. Wyraża Pani przekonanie?
Tak, absolutnie. Kiedy strata jest świeża albo kiedy utknęło się w żałobie tak głęboko jak on, zdjęcia potrafią być torturą. Fotografia staje się wtedy dowodem na to, że coś bezpowrotnie minęło, a papier rzeczywiście nie zastąpi ciepła drugiej osoby. Te piękne hasła o „pamiątkach” brzmią wtedy jak kiepski żart. Chciałam pokazać, że zanim zdjęcie stanie się ukojeniem, najpierw potwornie parzy. Paweł musi przez ten ogień przejść, żeby w ogóle móc ruszyć dalej.
Dlaczego to właśnie Liwia stała się dla Pawła osobą, przy której zaczął wracać do życia?
Liwia dała mu przestrzeń, kobiece ciepło, spokój i zwyczajną obecność, której bardzo potrzebował. Przy niej Paweł mógł po raz pierwszy od dawna być po prostu człowiekiem, a nie wdowcem żyjącym tragedią.
Małe sekrety i wielkie tajemnice… Są one osią fabuły. Właściwie każdy z bohaterów ma tajemnicę, która niszczy relację, podważa ich sens i nie pozwala wyjść z mgły…
Chciałam pokazać, że to nie same tragedie nas niszczą, ale właśnie to, co zamykamy w sobie i przed czym uciekamy. Każdy z bohaterów wybudował wokół siebie mur z niedomówień i kłamstw, myśląc, że w ten sposób chroni siebie albo bliskich. A efekt jest odwrotny…
Czy podczas pisania bardziej interesowała Panią sama tajemnica, czy emocjonalne konsekwencje jej odkrycia?
Zdecydowanie emocjonalne konsekwencje. Tajemnica sama w sobie jest tylko początkiem, ale najciekawsze jest to, co robi z ludźmi prawda. Interesuje mnie, jak odkrycia potrafią zmieniać relacje, burzyć wyobrażenia o bliskich i zmuszać bohaterów do przewartościowania własnego życia.
,,Kobieta we mgle” to spirytus movens fabuły, ale też idealny kadr. Symbolika tego określenia wykracza poza fotografię, prawda?
Tak, zdecydowanie. „Idealny kadr” jest metaforą naszego spojrzenia na życie i ludzi. Bardzo często widzimy tylko wybrany fragment rzeczywistości, taki, który chcemy zapamiętać albo który wydaje nam się piękny.
Jest różnica między tym, co widzimy, a tym, co ukryte „poza kadrem”?
Ogromna. I to jest właściwie sedno całej tej książki. Fotografia ze swojej natury polega na wycinaniu fragmentu rzeczywistości. Pokazujemy w kadrze to, co chcemy: piękny uśmiech, ładne światło, estetyczne tło. A poza kadrem zostaje cała reszta: nieporządek, ból, łzy, choroba, strach.
Paweł w swojej pracy zawodowej robi coś niesamowitego. Próbuje w zdjęciach zamknąć godność i piękno umierających ludzi, ale w życiu prywatnym sam chowa się za takim bezpiecznym kadrem. Pokazuje dzieciom i światu, że wszystko jest w porządku, że sobie radzi. A poza kadrem jego życie to totalna rozsypka, żałoba i samotność. Cała fabuła to tak naprawdę powolne zaglądanie w to, co wszyscy moi bohaterowie tak rozpaczliwie próbują ukryć przed światem.
W książce bardzo mocno wybrzmiewa temat idealizowania bliskich po ich śmierci. Łatwiej kochać wspomnienie niż prawdziwego człowieka?
Myślę, że tak, bo wspomnienie nie może nas już zranić ani rozczarować. Po śmierci często zatrzymujemy tylko najpiękniejsze momenty i budujemy z nich obraz niemal idealny. Problem pojawia się wtedy, gdy zaczynamy żyć bardziej przeszłością niż teraźniejszością. Właśnie z tym zmaga się Paweł.
Czy można zacząć od nowa po wielkiej stracie. Jaką odpowiedź chciała Pani zostawić czytelnikom?
Chciałam zostawić czytelników z nadzieją, że nawet po największym bólu można odnaleźć światło. Strata nigdy nie znika całkowicie, ale człowiek może nauczyć się żyć dalej, nie zdradzając pamięci o ukochanej osobie. „Idealny kadr” jest dla mnie opowieścią o tym, że życie po tragedii nie musi oznaczać końca, czasem może być początkiem i nową, czystą stroną w albumie.
Rozmawiała
Magda Kaczyńska