Rozmowa z Małgorzatą Lis przed premierą książki ,,Tamte dni”

Każdy z nas coś zostawia w przeszłości, do czego już się nie da wrócić. – Mówi Małgorzata Lis, której książka ,,Tamte dni” ukaże się nakładem Wydawnictwa Szara Godzina 4 sierpnia.

Wkrótce ukaże się Pani pierwsza książka pod szyldem Szarej Godziny. Czy mogłaby się Pani przedstawić naszym czytelnikom?

Oczywiście. Przede wszystkim jestem żoną i mamą siedmiorga dzieci. Trójka najmłodszych uczy się w domu w ramach edukacji domowej. Mam dwa psy i kota. Lubię czytać i podróżować, choć na chwilę obecną zazwyczaj odbywam podróże na kartach książek. Pracowałam kiedyś w szkole oraz w muzeum, a od prawie siedmiu lat piszę powieści obyczajowe z wątkiem romantycznym, z historią w tle i komediowe. „Tamte dni” jest szesnasta w moim dorobku.

,,Tamte  dni” – niezwykle nostalgiczny tytuł. Co on dla Pani oznacza?

Nostalgiczny i poetycki, bo to fragment wiersza cytowanego w powieści. Co on dla mnie oznacza? Może to, że nie warto wciąż rozważać, co by było gdyby. Czasem trzeba coś zostawić tamtym dniom. Przecież nie da się zmienić przeszłości. Pokazuje również, że każda nasza decyzja dziś podjęta może wpłynąć na naszą przyszłość, dlatego warto się dobrze zastanowić, zanim się ją podejmie.

Powieść rozgrywa się współcześnie, w dwóch przedziałach czasowych i ma dwie główne bohaterki. Adrianna ma siedemnaście lat i mieszka w małej nadmorskiej miejscowości.   Marzy o życiu innym niż to, które jest jej udziałem?

Można powiedzieć, że wątek Adrianny jest historyczny, bo lata 90 ubiegłego wieku pamiętają jedynie osoby 40+, więc nie wszyscy moi czytelnicy. Adrianna planuje karierę aktorską i dusi się w nadmorskich Gąskach. Zdecydowanie marzy jej się inne życie. Czy spełni swoje marzenia, o tym można przeczytać w powieści, bo Ada jest bohaterką również tej współczesnej części.

Świat Adrianny nabiera barw, kiedy spotyka Wiktora. Co sprawia, że to uczucie staje się dla niej tak ważne?

Pierwsza miłość bardzo często, o ile nie zawsze, wydaje się najważniejsza, kiedy ją się przeżywa. Dodatkowo jej chłopak jest z innego, wielkiego świata, co dodatkowo sprawia, że – jak to Pani ujęła – jej świat nabiera barw. Związek z Wiktorem wydaje się furtką do cudownej przyszłości i pewnym sensie nobilituje Adę. W końcu zwrócił na nią uwagę inteligentny, przystojny i romantyczny chłopak z Warszawy.

Adrianna wierzy, że miłość może być silniejsza niż wszystko: bieda, ograniczenia, cudze oczekiwania?

Wierzy i moim zdaniem słusznie. Prawdziwa miłość jest silniejsza, problem w tym, by odróżnić prawdziwą, dojrzałą miłość od zauroczenia. Dla siedemnastolatki to prawie niemożliwe. Ona chce tu i teraz, nie dostrzega przeszkód, działa pod wpływem emocji, które wbrew pozorom czasem bardziej szkodzą niż pomagają uczuciu.

Czy matka Adrianny jest nieczuła, czy też jest ofiarą własnych doświadczeń?

Uważam, że zarówno jedno, jak i drugie. Ta nieczułość wynika z jej doświadczeń. Chce dobrze dla córki, ale nie zamierza jej rozumieć. Ma swój pomysł na jej życie i choć wynika to z dobrych zamiarów, nie przynosi niczego dobrego.

Wybór, którego dokonuje Adrianna, wpływa nie tylko na jej życie. Łatwiej wybaczyć sobie, czy innym? I jakie ten akt ma znaczenie dla naszego życia?

Przebaczenie zawsze jest trudne, ale wydaje się, że łatwiej wybaczyć innym. Samemu dużo ciężej pogodzić się z przeszłością. Wciąż zrzucamy winę na siebie, a przecież w przypadku Ady jej wina jest częściowa. Wiktor oraz matka i siostra Adrianny w równym stopniu ponoszą odpowiedzialność za decyzje dziewczyny.

Milczenie, niedomówienia, tajemnice przechowywane przez lata… Jak wielki ciężar mogą nieść dla tych, którzy je skrywają?

Ogromne. Prawda jest podstawą każdej relacji. Oczywiście nie znaczy to, że wszystkim należy o wszystkim mówić. Jednak najbliższej osobie powinno się. Niedopowiedzenia między Adą i Piotrkiem prowadzą do kolejnych nieszczęść w życiu bohaterki. Nieszczerość w stosunku do Szymona krzywdzi nie tylko Adę.

Historia Mai rozgrywa się trzydzieści lat później. Ma zupełnie inny start niż Adrianna, dorasta w innych realiach i otrzymuje od życia więcej możliwości…

Jej sytuacja rzeczywiście jest dużo lepsza, ale i Maja pakuje się w kłopoty. Mieszka w dużym mieście, ma dobrą pracę, pieniędzy jej nie brakuje, ale kiedy przychodzi co do czego, to nie prestiż i pieniądze przychodzą jej z pomocą. Tymczasem do Ady nikt właściwie nie wyciągnął pomocnej dłoni. To pokazuje, jak ważna jest obecność drugiego człowieka i jego wsparcie, choć z początku Maja go nie docenia.

 Mimo to nie potrafi się odnaleźć. Ciągle czegoś szuka…

Maja nie docenia wsparcia, bo wciąż patrzy na to, czego jej brakuje. To trochę wynika z jej przeszłości. Kluczem do szczęścia jest pokochanie siebie, a żeby to zrobić, trzeba poznać siebie, swoją historię. Ten krok do odkrycia własnej przeszłości okazuje się bardzo ważny dla tej bohaterki.

Czy ,,Tamte dni” to opowieść o miłości, czy raczej o konsekwencjach naszych wyborów?

O miłość, jak najbardziej, ale też o konsekwencji wyborów. Każdy z nas ma na koncie choć jedną złą decyzję. Osamotnieni, krytykowani, odrzuceni popadamy w coraz większe kłopoty. Jedynie miłość potrafi postawić temu tamę. Miłość drugiego człowieka, ale też ta do samego siebie. To przebaczenie, o którym już mówiłam. Mam nadzieję, że historie Ady i Mai bardzo dobrze to pokazują.

Czy można mówić o wolnym wyborze, gdy decyzji towarzyszą strach, presja i poczucie osamotnienia?

Nawet wtedy można zdecydować w wolność. W pewnym sensie to się w końcu Adzie udaje. Ale na pewno te przeszkody utrudniają racjonalny wybór, zagłuszają głos serca. Ci, którzy wywierają presję na bliskiej im osobie lub opuszczają ją w trudnych dla niej chwilach ponoszą współodpowiedzialność za jej decyzje. Niestety brzemię konsekwencji złego wyboru dźwiga ten, kogo on dotyczy.

Czy uważa Pani, że każde pokolenie kobiet mierzy się z tymi samymi dylematami, tylko w innych okolicznościach?

Niektóre rzeczy się nie zmieniają. Wciąż każda z nas pragnie miłości, akceptacji i szczęścia. Niemniej pojęcia ewoluują i to, co dla kobiet kilkadziesiąt czy kilkaset lat temu było szczęściem, dziś wygląda już nieco inaczej. To, co dzisiaj jest dylematem, kiedyś nim nie było i odwrotnie. Nie uważam, że żyje nam się teraz lepiej, ale z pewnością inaczej. To widać po Adriannie i Mai. Dzieli je trzydzieści lat, a choćby akceptacja społeczna samotnego macierzyństwa jest zupełnie inna. Możliwości kształcenia się na prowincji też się zmieniły. Ale z kolei żyjemy szybciej, relacje bywają bardziej powierzchowne itd. Nie istnieją chyba łatwe czasy.

Wszyscy mamy swoje ,,tamte dni”?

Każdy z nas coś zostawia w przeszłości, do czego już się nie da wrócić. Są to zarówno miłe rzeczy i kochające osoby, ale też trudne decyzje, nieszczęśliwe wydarzenia. Te dobre już nie wrócą, tych złych zmienić się nie da.   

Obie bohaterki kochają morze. A Pani?

Ja też. Uwielbiam jego bezkres, łagodny szum, ale wzburzone fale też potrafią zachwycić. Niestety nie bywam nad morzem zbyt często, ale zawsze z przyjemnością tam wracam.

Czy historie, które Pani opisuje zrodziły się w Pani wyobraźni, czy też inspirowała się Pani rzeczywistymi ludźmi?

W przypadku „Tamtych dni” zainspirowałam się prawdziwą historią, ale że wydarzyła się ona w Stanach, musiałam ją przenieść na rodzimy grunt. W wyniku tej operacji wyszła nieco inna opowieść, ale i do niej wplotłam prawdziwe wydarzenia, również te epizodyczne. Każda historia to taki patchwork łączący fikcję z prawdą. Czasem trudno oddzielić od siebie te elementy.

Mimo trudnych tematów, takich jak strata, poczucie winy czy przemilczana prawda, „Tamte dni” niosą również nadzieję. Co chciałaby Pani, aby czytelnicy wynieśli z tej historii po odłożeniu książki?

Myślę, że każdy wyniesie z niej coś dla siebie, każdy pewnie coś innego, dlatego nie zamierzam niczego sugerować. Na pewno nie chcę, by czytelnik odłożył powieść z poczuciem beznadziei i przygnębienia, raczej by sobie uświadomił, że warto szukać szczęścia na swojej ścieżce życia, nieważne, jak kręta czy wyboista by była.

Rozmawiała
Magda Kaczyńska